ਸ਼ਾਮ ਢਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਮੂ ਆਪਣੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਖਿਲਾ-ਪਿਲਾ ਕੇ, ਰੋਜ਼ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਆ ਬੈਠਾ। ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੀ ਕੁਰਸੀ 'ਤੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੌਧਰੀ ਜੀ ਬੈਠੇ ਸਨ - ਪੈਂਹਠ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ, ਕੁੜਤਾ-ਪਜਾਮਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਬੁੱਢਾ-ਜਵਾਨ ਕਿਸਾਨ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਿਮਾਰ ਗਾਂ ਜਾਂ ਸੂਣ ਵਾਲੀ ਮੱਝ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਦੇ ਨਾ ਕਦੇ ਚੌਧਰੀ ਜੀ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਨਾ ਖੜਕਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਚਾਲੀ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਸਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਬਿਤਾਇਆ ਸੀ।
ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਸੋਹਣ ਅੱਜ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। "ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਗਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਨਿਕਲ ਆਈਆਂ ਹਨ," ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਹ ਬਿਨਾਂ ਪੀਏ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ। "ਬੁਖਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਗਰਦਨ ਅਤੇ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਗੰਢਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ।"
ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਫੈਲਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਇਹ ਮੱਛਰਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਫੈਲਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਕੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਚੌਧਰੀ ਜੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਚੁੱਪਚਾਪ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਮਰ ਸਿੱਧੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ, "ਇੰਨਾ ਘਬਰਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਬੇਟਾ। ਪਰ ਅਫਵਾਹਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ - ਲੰਪੀ ਚਮੜੀ ਰੋਗ, ਜਾਂ ਐਲਐਸਡੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਓ ਤਾਂ ਡਰ ਅੱਧਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"
ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਕੀ ਹੈ?
ਚੌਧਰੀ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਵਾਇਰਸ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਗਾਂ ਅਤੇ ਮੱਝ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਮਾਰ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਬੁਖਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚਮੜੀ 'ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਗੰਢਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਗਿਲਟੀਆਂ ਸੁੱਜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੁੱਧ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ। ਕੁਝ ਪਸ਼ੂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਦੁਬਲੇ-ਪਤਲੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। "ਮੌਤ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ," ਚੌਧਰੀ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਪਰ ਜਿਸਦਾ ਘਰ ਦੁੱਧ ਦੀ ਕਮਾਈ 'ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਵੀ ਕੋਈ ਰਾਹਤ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਨੁਕਸਾਨ ਫਿਰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।"
ਇਹ ਫੈਲਦੀ ਕਿਵੇਂ ਹੈ?
"ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹਨ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ," ਚੌਧਰੀ ਜੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ। "ਮੱਛਰ, ਮੱਖੀ, ਚਿੱਚੜ - ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਬਿਮਾਰ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਕੱਟਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ। ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਹੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਛੂਹਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵੀ ਨਹੀਂ।"
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗੰਦੇ ਔਜ਼ਾਰ, ਇੱਕੋ ਸੂਈ ਦਾ ਕਈ ਪਸ਼ੂਆਂ 'ਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ, ਸਾਂਝਾ ਚਾਰਾ-ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਬਿਮਾਰ ਪਸ਼ੂ ਦਾ ਸ੍ਰਾਵ ਵੀ ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੰਡੀ ਜਾਂ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਆਉਣਾ-ਜਾਣਾ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ।
"ਇਸੇ ਲਈ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ," ਚੌਧਰੀ ਜੀ ਨੇ ਰਾਮੂ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ। "ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਕੰਧ 'ਤੇ ਰੁਕਦੀ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਇਸ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਦੀ ਦਿਖ ਰਹੀ ਹੈ।"
ਇਹ ਲੇਖ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਤਪਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਇਲਾਜ ਲਈ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਰਜਿਸਟਰਡ ਪਸ਼ੂ ਚਿਕਿਤਸਕ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ।
