रामूच्या मनात एक प्रश्न वारंवार येत होता. आज एखाद्या डासाने त्याच्या निरोगी दिसणाऱ्या गायीला चावले, तर त्याला याची कल्पनाही येईल का? पुढच्या संध्याकाळी तो पुन्हा चौधरीजींच्या चौपालवर जाऊन बसला आणि हाच प्रश्न विचारला.
चौधरीजींनी काठीला टेक देत स्टूल ओढून घेतले आणि बसले आणि म्हणाले - “ही गोस्ट समजणे कठिन असते। काही लक्षणे दिसायला वेळ लागतो आणि तोपर्यत रोग सरीरात वाढून गेलेला असतो”
चावल्यानंतर काय होते?
चौधरीजींनी समजावून सांगितले की, जेव्हा एखादा संक्रमित कीटक निरोगी पशूला चावतो, तेव्हा विषाणू चावलेल्या जागेतून त्वचेत प्रवेश करतो आणि त्याच ठिकाणच्या आसपासच्या ऊती व लिम्फ नोड्समध्ये शांतपणे वाढू लागतो. तिथून तो रक्तात मिसळतो - याच ठिकाणापासून ताप सुरू होतो आणि संसर्ग त्वचा, शरीरातील अंतर्गत अवयव आणि इतर ऊतींपर्यंत पसरू लागतो.
जसजसा हा संसर्ग पसरत जातो, तसतशी त्वचेखाली वेगवेगळ्या ठिकाणी सूज येऊ लागते. पुढे याच सूजेमुळे मान, पाठ, थन आणि पायांवर या रोगासाठी ओळखल्या जाणाऱ्या कडक गाठी तयार होतात. अधिक गंभीर प्रकरणांमध्ये ही सूज ऊतींच्या खोलवर जाऊन आणखी नुकसान करू शकते.
पशू लगेच आजारी का दिसत नाही?
“हीच खरी अडचण आहे,” चौधरीजी पुढे म्हणाले. “चावल्यापासून पहिले लक्षण दिसेपर्यंत चार ते चौदा दिवस लागू शकतात. या काळात पशू अगदी सामान्य दिसतो - खातो-पितो, फिरतो-चालतो, नेहमीसारखाच - पण त्याच्या शरीरात विषाणू शांतपणे वाढत राहतो.”
त्यांनी रामूला एक उदाहरण दिले, जे त्याच्या कायम लक्षात राहणार. “जसा पोस्टमन स्वतः पत्र लिहित नाही, तर एका व्यक्तीचे पत्र दुसऱ्या व्यक्तीपर्यंत पोहोचवतो. त्याचप्रमाणे वेक्टर (जसे डास, गोचीड किंवा माशी) स्वतः रोग निर्माण करत नाही, तर एका आजारी पशूमधील रोगकारक घटक निरोगी पशूपर्यंत पोहोचवतो.”
याच कारणामुळे हा रोग अपेक्षेपेक्षा कितीतरी वेगाने पसरतो. पशूंनी भरलेल्या बाजारातून किंवा सामायिक पाण्याच्या ठिकाणाहून एखादा पशू पूर्णपणे निरोगी दिशु शकतो, पण आतून तो रोग घेऊन फिरत असतो - आणि कीटकांच्या माध्यमातून कोणालाही कळू न देता तो रोग पुढे पसरवत राहतो. मागच्या आठवड्यात बाजारातून खरेदी केलेला निरोगी दिसणारा पशूही सुरक्षित असेलच असे नाही, हे रामूला समजले.
हा लेख जागरूकता निर्माण करण्याच्या उद्देशाने लिहिला आहे, कोणत्याही उत्पादनाच्या प्रचारासाठी नाही. उपचारासाठी कृपया नोंदणीकृत पशुवैद्यकीय डॉक्टरांशी संपर्क साधा.
