म्हशीने वासराला जन्म दिल्यानंतर खाणे कमी केले
रवीच्या म्हैस चांदणीने काही दिवसांपूर्वी वासराला जन्म दिला होता. वासराला जन्म दिल्यानंतर सुरुवातीला सर्व काही सामान्य होते आणि ती दररोज जवळपास १५ लिटर दूधही देत होती. मात्र, पुढील काही दिवसांत चांदणीची भूक हळूहळू कमी होऊ लागली. रवीने पाहिले की ती पूर्वीइतका दाणा-चारा खात नव्हती आणि रवंथही कमी झाली होती. तिच्या दुधाचे प्रमाणही अपेक्षेप्रमाणे वाढत नव्हते.
रवीने विचार केला की वासराला जन्म दिल्यानंतर असे होणे सामान्य असावे.
पण त्याच्या पत्नीने सांगितले, “एकदा डॉक्टरांना दाखवून घेऊया.” पशुवैद्यकांनी चांदणीची तपासणी केली आणि विचारले, “व्यायल्यानंतर प्लेसेंटा (जेर) वेळेवर बाहेर पडला होता का, शेण कसे आहे, रवंथ किती आहे, पाणी किती पीत आहे?” रवीने सांगितले की व्यायल्यानंतर काही काळ सर्व काही ठीक होते. चांदणी १५ लिटर दूधही देत होती, पण गेल्या ३ दिवसांपासून चांदणी अशक्त वाटत होती आणि आता ती सतत कमी खात होती.
डॉक्टरांनी सांगितले, “व्यायल्यानंतर जनावराच्या शरीरावर मोठा शारीरिक ताण असतो. या काळात ऊर्जेची आणि पोषक घटकांची गरज बदलते. भूक कमी होण्याची अनेक कारणे असू शकतात, त्यामुळे याला फक्त सामान्य अशक्तपणा मानून दुर्लक्ष करणे योग्य नाही.”
रवीने विचारले, “हे फक्त जास्त दूध देत असल्यामुळे आहे का?”
डॉक्टरांनी उत्तर दिले, “व्यायल्यानंतर जनावर दाणा-चारा कमी खात असेल, पण त्याच्याकडून पुरेशा प्रमाणात दूध घेतले जात असेल, तर अशा परिस्थितीत जनावर ऊर्जेची कमतरता भरून काढण्यासाठी आपल्या शरीरातील चरबीचा वापर करू लागते. चरबीच्या विघटनातून ऊर्जा मिळते, पण त्यामुळे एक चिकट पदार्थ लिव्हरमध्ये जमा होऊ लागतो, यालाच फॅटी लिव्हर असेही म्हणता येते. लिव्हरमध्ये निर्माण झालेल्या या समस्येमुळेही व्यायल्यानंतरच्या जनावरांमध्ये भूक न लागणे आणि अशक्तपणा यांसारखी लक्षणे दिसून येऊ शकतात.”
डॉक्टरांनी चांदणीची तपासणी केल्यानंतर आवश्यक सल्ला दिला आणि सांगितले की तिचे फीडिंग, पाणी, रवंथ, शेण आणि दुधाचे प्रमाण दररोज नोंदवावे.
रवीने विचारले, “उद्यापासून खाणे थोडे वाढले तर?”
डॉक्टर म्हणाले, “हे चांगले लक्षण असू शकते, पण जनावराच्या संपूर्ण स्थितीवर लक्ष ठेवा. जर पुन्हा भूक कमी झाली किंवा कोणतेही नवीन लक्षण दिसून आले, तर तपासणी करून घ्या.” रवीला पहिल्यांदाच जाणवले की व्यायल्यानंतर गाय किंवा म्हशीने कमी खाणे ही छोटी गोष्ट नाही — हे शरीरात होत असलेल्या बदलांचे संकेत असू शकतात.
